Philippe Starck – nietuzinkowy twórca i wizjoner

Philippe Starck – wizjoner, który zdemokratyzował design

Philippe Starck to postać, która wymyka się łatwym klasyfikacjom. Nie jest tylko projektantem, architektem czy artystą, ale przede wszystkim wizjonerem i prowokatorem, którego praca redefiniuje relację człowieka z otaczającymi go przedmiotami i przestrzeniami. Uważany za „pierwszego rockowego gwiazdora współczesnego designu”, Starck osiągnął swój globalny status dzięki unikalnemu podejściu, które łączy w sobie utopijne, humanistyczne wizje z pragmatycznym podejściem do masowej produkcji. Jego niezwykle zróżnicowane portfolio — od plastikowych krzeseł, przez wnętrza luksusowych hoteli, aż po superjachty — sprawia, że jego wpływ na współczesny świat jest niezaprzeczalny.   

Manifest filozoficzny – demokratyczny, etyczny i ludzki

Starck jest powszechnie uznawany za jednego z pionierów koncepcji „demokratycznego designu”, której centralnym założeniem jest uczynienie wysokiej jakości, dobrze zaprojektowanych obiektów dostępnymi dla jak największej liczby ludzi, a nie tylko dla elit.

Jego wizja była prosta, a zarazem radykalna: design ma za zadanie ulepszać życie i służyć społeczności. W praktyce realizował to, zwiększając nakłady produkcyjne, aby obniżyć koszty, oraz podejmując współpracę z markami masowymi, takimi jak La Redoute czy Target Stores.

Jego filozofia wykracza poza samą estetykę. Jak sam twierdzi, design powinien być „polityczny, etyczny, wywrotowy, ekologiczny i zabawny”. Dla Starcka każdy projekt musi mieć uzasadniony powód, aby istnieć, a jego ostatecznym celem jest tworzenie produktów, które są nie tylko funkcjonalne i estetyczne, ale także wyprzedzają swoje czasy, są „uczciwe, ponadczasowe, ergonomiczne, ekonomiczne, ekologiczne i tak zrównoważone, jak to możliwe”. W jego rozumieniu dobra praca projektanta to taka, która zapewnia użytkownikowi „najlepszą możliwą usługę, używając minimum materiałów”.  

Jednym z najbardziej intrygujących aspektów jego kariery jest to, że Starck celowo projektuje rzeczy, które nie są „natychmiast akceptowane”. Otwarcie powtarzał: „An object that is instantly accepted doesn’t have the right to exist”. Przykładem takiej celowej prowokacji jest jego wyciskarka do cytryn Juicy Salif, która balansuje na granicy funkcjonalności i estetyki, wywołując dyskusje na temat „formy ponad funkcją”. Podobnie jego budynek Asahi Beer Hall w Tokio, zwieńczony ogromnym, opływowym, pomarańczowym kształtem przypominającym płomień, zyskał nieprzychylny, ale szeroko rozpowszechniony pseudonim „złoty turd”. Te projekty, celowo kontrowersyjne, stanowią integralną część jego filozofii. Starck, wprowadzając elementy zaskoczenia i humoru, skłania odbiorców do refleksji nad przedmiotem, co w konsekwencji zapewnia, że jego dzieła nie są efemerycznymi, modnymi kaprysami, ale stają się ponadczasowymi ikonami i częścią trwającej debaty kulturowej.   

Dyskusja na półce i w muzeum

Starck zdobył międzynarodową sławę dzięki swoim rewolucyjnym projektom industrialnym, które zacierają granice między sztuką użytkową a masową produkcją. W jego portfolio, liczącym ponad 10,000 produktów, znajdują się dzieła, które na stałe weszły do historii designu.  

Juicy Salif: Wyzwanie dla funkcjonalności

Wyciskarka do cytrusów Juicy Salif, zaprojektowana dla włoskiej firmy Alessi w 1990 roku, jest prawdopodobnie najbardziej ikonicznym i najbardziej dyskutowanym dziełem Starcka. Według legendy, koncepcja wyciskarki narodziła się na serwetce w pizzerii na Wybrzeżu Amalfitańskim, zainspirowana kształtem kalmara, którego Starck miał wtedy na talerzu. Ten aluminiowy obiekt o organicznych, pająkowatych liniach natychmiast wywołał dyskusję na skalę światową. Starck otwarcie przyznał, że jego celem nie było stworzenie idealnie użytecznego narzędzia, ale „tematu do rozmowy na kuchennym blacie”. Ta celowa prowokacja sprawiła, że produkt stał się symbolem debaty na temat „formy ponad funkcją” i ikonicznym przykładem „designu dla designu”. Na dowód, wersja wyciskarki pokryta złotem, wydana z okazji dziesiątej rocznicy, zawierała ostrzeżenie, aby nie używać jej z owocami, ponieważ kwas cytrynowy mógłby uszkodzić jej powierzchnię. Dziś  Juicy Salif jest częścią stałych kolekcji muzeów, takich jak Muzeum Sztuki Nowoczesnej (MoMA) w Nowym Jorku.  

Louis Ghost Chair: Duch Historii i Nowoczesności

Stworzone dla Kartell w 2002 roku, krzesło Louis Ghost jest majstersztykiem, który stanowi idealną syntezę przeszłości i przyszłości. Projekt łączy w sobie klasyczną formę barokowego fotela w stylu Ludwika XV z nowoczesną technologią produkcji – wtryskiem poliwęglanu. Przezroczysta, „widmowa” forma nadaje krzesłu eteryczny, ale jednocześnie solidny charakter, sprawiając, że pasuje ono do każdego wnętrza, od klasycznego po minimalistyczne. Krzesło jest również niezwykle funkcjonalne, ponieważ można je układać w stosy.

To dzieło doskonale ilustruje filozofię Starcka o recyklingu form historycznych i dematerializacji. Krzesło Louis Ghost zyskało tak kultowy status, że firma Kartell stworzyła całą „rodzinę” produktów, w tym wersję bez podłokietników (Victoria Ghost) oraz krzesła dla dzieci (Lou Lou Ghost). Z okazji 20. rocznicy jego powstania odbyła się nawet uroczysta celebracja w słynnym Teatro alla Scala w Mediolanie.  

Inne ikoniczne projekty

W bogatym portfolio Starcka znajduje się wiele innych przełomowych produktów, które na zawsze zmieniły postrzeganie designu.

• Czajnik Hot Bertaa (Alessi, 1987): Odważny, współczesny design, który przypomina bardziej artystyczny manifest niż przedmiot kuchenny. 
• Lampa Rosy Angelis (Flos, 1994): Lampa na trójnogu z delikatną tkaniną, która przekształca światło w miękką, rozproszoną poświatę, tworząc magiczny nastrój.  
• Słuchawki Zik (Parrot, 2012): Produkt technologiczny, który łączył wysoką jakość dźwięku z intuicyjnymi, sterowanymi ruchem funkcjami (np. pauzowanie muzyki po zdjęciu słuchawek), pokazując jego zainteresowanie nowymi technologiami.  
• Krzesło Masters (Kartell, 2002): Krzesło będące hołdem dla trzech mistrzów designu, w którym Starck w innowacyjny sposób połączył sylwetki trzech legendarnych krzeseł: Series 7 Arne Jacobsena, Tulip Eero Saarinena i DSR Charlesa Eamesa.  
  W jego podejściu do tworzyw sztucznych widoczna jest głęboka ewolucja.

Architektura i wnętrza – kreowanie przestrzeni życia

Philippe Starck to postać, która nie tylko projektowała przedmioty, ale także kreowała przestrzenie, które stały się destynacjami samymi w sobie. Jego projekty wnętrzarskie, a także architektoniczne, odzwierciedlają tę samą filozofię humoru, zaskoczenia i głębokiego myślenia, co jego dzieła industrialne.   

Hotele, które zmieniły branżę

Starck jest powszechnie uznawany za pioniera koncepcji „hoteli designerskich”. Jego wczesne projekty hotelowe, takie jak Royalton (1988) i Paramount (1990) w Nowym Jorku oraz Delano (1995) w Miami, stały się wzorem do naśladowania dla całej branży luksusowej gościnności. Wnętrza Royalton, będącego jego pierwszym projektem hotelowym, charakteryzowały się zmysłowo mroczną estetyką, która łączyła luksusowe materiały, takie jak skóra i drewno tekowe, z rzeźbiarskimi elementami, tworząc dramatyczne i pamiętne przestrzenie. Przykładem są ułożone w geometryczny wzór ekrany z paciorków z drewna tekowego, które w dramatyczny sposób oświetlały główne wejście. Projekty te przekształciły hotele z miejsc noclegowych w cele podróży, zmieniając percepcję luksusowego hotelarstwa i tworząc nową, artystyczną kategorię.

Prowokacyjna Architektura w Japonii

Działalność architektoniczna Starcka, choć może mniej znana niż jego projekty wnętrz, jest równie prowokacyjna. Jego najlepsze dzieła architektoniczne znajdują się w Japonii. Budynek biurowy Unhex Nani-Nani (1989) w Tokio, został opisany jako „biomorficzna szopa”, która miała być pokryta „żywą materią”, co stanowiło wczesny wyraz jego etycznej i humanistycznej filozofii. Jeszcze bardziej rozpoznawalny jest budynek piwiarni Asahi Beer Hall (1990) w Tokio, z charakterystycznym, opływowym, pomarańczowym kształtem na dachu przypominającym płomień. Ten budynek stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli miasta, choć jego rzeźba zyskała nieformalny pseudonim „złoty turd”. To, że Starck nie obawiał się kontrowersji, a nawet je prowokował, świadczy o tym, że jego celem nie było stworzenie powszechnie akceptowanej estetyki, lecz dzieła, które wywołuje emocje i dialog.   

Choć Starck nie wypracował jednego, spójnego estetycznego „stylu” ani nie faworyzował konkretnych materiałów, jego projekty wnętrz i architektury są spójne na poziomie filozoficznym. Wszystkie dążą do stworzenia „historii” i wywołania emocji, świadomie kwestionując konwencje. Wnętrza Royalton były ciemne i zmysłowe, Café Costes futurystyczne, a hotele Delano pełne „poetyckiej fantazji”. Ta elastyczność i brak jednego stylu są dowodem na to, że Starck do każdego projektu podchodzi indywidualnie, dostosowując się do kontekstu i potrzeb, ale zawsze z tą samą intencją: przekształcenia przestrzeni w niezapomniane doświadczenie, które angażuje i skłania do myślenia.  

Mistrz współpracy i innowacji – od jachtów po medale olimpijskie

Niezwykła wszechstronność Starcka jest widoczna w jego rozbudowanym i zróżnicowanym portfolio. Z ponad 10,000 projektów na koncie, jego twórczość obejmuje szeroki wachlarz dziedzin – od mebli i oświetlenia, przez opakowania wody mineralnej, po projekty pojazdów. Lista jego współpracowników to esencja światowego designu, obejmująca marki takie jak Alessi, Kartell, Cassina, Vitra, Hansgrohe czy Puma. W ostatnich latach jego działalność objęła również technologiczne innowacje, w tym smartfon Xiaomi Mi MIX, którego ekran zajmował niemal całą powierzchnię urządzenia.  

Eksperymenty z technologią i materiałami

Starck nieustannie poszukuje nowych technologii i materiałów, co czyni go wizjonerem designu przyszłości. W 2019 roku, we współpracy z firmą Autodesk i przy wsparciu sztucznej inteligencji, stworzył krzesło A.I., które pokazuje jego zainteresowanie nowoczesnymi narzędziami projektowymi. Mimo to, Starck podkreśla, że AI jest jedynie „fantastycznym narzędziem”, a kreatywność pozostaje domeną ludzkiego umysłu. Z kolei w 2019 roku Starck zaprezentował kolekcję okularów Starck Biotech Paris (pierwotnie Starck Eyes), która wyróżnia się rewolucyjnym zawiasem Biolink, inspirowanym ruchomością ludzkiego stawu barkowego. Ten projekt to idealny przykład jego filozofii „human-centered design”, gdzie technologia służy człowiekowi, a nie na odwrót, oferując użytkownikowi maksymalny komfort i elastyczność.   

Projekty wyjątkowe

Starck nigdy nie unikał projektów wielkiego formatu i nietypowych zleceń. Zaprojektował wiele superjachtów, w tym kultowy Motor Yacht A, który, inspirowany ruchem fal, miał być „niewidzialny w morzu” i wyglądać jak wieloryb. Pracował również jako dyrektor artystyczny dla Virgin Galactic, badając możliwości podróży kosmicznych. Jednym z jego najbardziej humanitarnych i symbolicznych projektów było zaprojektowanie medali na Igrzyska Olimpijskie w Paryżu w 2024 roku. Medale te, zgodnie z duchem „demokratycznego designu”, zostały zaprojektowane tak, aby można je było podzielić na cztery części, umożliwiając zwycięzcy „podzielenie się” sukcesem z rodziną i przyjaciółmi. Ta prosta, ale głęboka idea odzwierciedla jego przekonanie, że zwycięstwo nigdy nie jest osiągnięciem jednej osoby.  

Zestawienie prac Starcka, od masowo produkowanych krzeseł po ekskluzywne superjachty, może wydawać się na pierwszy rzut oka sprzeczne z jego filozofią „demokratycznego designu”. Jednak ta pozorna sprzeczność ukrywa głębszą, spójną wizję. Starck nie dąży do tego, aby każdy posiadał luksusowy jacht. Jego celem jest to, aby design, niezależnie od skali, był etyczny, inteligentny i dążył do ulepszania życia. W tym kontekście masowe produkty służą szerzeniu idei dobrego designu i dostępności, podczas gdy luksusowe projekty pełnią rolę poligonu doświadczalnego dla innowacji technologicznych i materiałowych. Te rozwiązania, testowane w ekskluzywnym środowisku, z czasem mogą zostać zdemokratyzowane i przeniknąć do powszechnego użytku, co stanowi ostateczne urzeczywistnienie jego wizji.

Dziedzictwo, które trwa – „Ponadczasowość jest naszym obowiązkiem”

Przez ponad cztery dekady Philippe Starck pozostawał siłą napędową designu, nie tylko projektując, ale przede wszystkim prowokując i zmieniając sposób, w jaki ludzie myślą o otaczającym ich świecie. Jego dziedzictwo jest potwierdzone licznymi wyróżnieniami, w tym prestiżowymi nagrodami, takimi jak Compasso d’Oro (2001) i trzykrotnie Red Dot Design Award (2005, 1999, 1998). Został także uhonorowany francuskimi odznaczeniami, takimi jak Kawaler Legii Honorowej (2000) i Komandor Orderu Sztuki i Literatury (1998), oraz nagrodą za Całokształt Twórczości od Frame Magazine w 2019 roku. Jego prace są częścią stałych kolekcji największych muzeów na świecie, takich jak MoMA w Nowym Jorku czy Vitra Design Museum.   

Starck wierzy w design, który jest „ponadczasowy, trwały i przenaszalny” i sprzeciwia się efemeryczności trendów napędzających konsumpcjonizm. Jego koncepcja „dematerializacji”, gdzie „mniej materialności oznacza więcej inteligencji”, pozostaje jedną z najbardziej proroczych wizji na temat przyszłości projektowania w dobie kryzysu ekologicznego. W jego perspektywie ponadczasowość i długowieczność przedmiotów to nie tylko estetyczny atut, ale przede wszystkim etyczny i kulturowy obowiązek.   

Ostatecznie, Philippe Starck udowadnia, że design to coś więcej niż forma. To manifest, filozofia i narzędzie do poprawiania jakości życia, kreowania rozmów i angażowania ludzi. Pozostaje „wolnym duchem”, który nieustannie poszukuje nowych dróg, prowokuje i inspiruje, pozostawiając po sobie dziedzictwo, które daleko wykracza poza granice mebli czy budynków. Jego twórczość przypomina, że prawdziwy design powinien zawsze stawiać w centrum człowieka i jego potrzeby, dążąc do tworzenia świata, który jest bardziej komfortowy, inkluzywny i świadomy ekologicznie.